Projekt strzelnicy otwartej: przepisy, teren i kulochwyty

Co obejmuje projekt strzelnicy otwartej?

Projekt strzelnicy otwartej to przede wszystkim plan zagospodarowania terenu: osie strzeleckie z linią stanowisk i celów, kulochwyt, przechwyty, przesłony górne, zaplecze oraz elementy, które wzorcowy regulamin każe pokazać na planie strzelnicy. Ten sam rysunek służy później jako szkic dołączany do wniosku o zatwierdzenie regulaminu.

Zakres dokumentacji bywa różny. Lista obiektów zaprojektowanych przez Tebbex rozróżnia projekty koncepcyjne, projekty technologiczne, projekty kompleksowe i wielobranżowe (także z instalacjami elektrycznymi i sanitarnymi) oraz opinie technologiczne połączone z atestem. Większość pozycji na tej liście dotyczy strzelnic krytych, ale podobny podział zakresu prac da się zastosować przy obiekcie otwartym.

Wyposażenie trzeba zaplanować razem z układem terenu. Wytyczne RangeTech dla projektantów wskazują, że projekt strzelnicy krytej, otwartej czy kontenerowej zaczyna się od decyzji o technologii: długości osi, prowadzeniu szyn transporterów tarcz, zasilaniu, sterowni i oświetleniu. Im wcześniej zapadną te decyzje, tym mniej kosztownych kompromisów na późniejszym etapie.

Czy strzelnica otwarta wymaga pozwolenia na budowę?

Według poradnika Pobudka.org o zakładaniu strzelnicy otwartej strzelnica nie jest obiektem budowlanym, więc nie wymaga projektu budowlanego ani pozwolenia na budowę. Obowiązkowe jest natomiast zatwierdzenie regulaminu strzelnicy przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.

Podobnie ujmuje to opracowanie o warunkach dla strzelnicy otwartej: decyzja w sprawie regulaminu powinna dotyczyć zgodności jego tekstu z przepisami, a nie projektu strzelnicy czy atestów. Autorzy dodają, że strzelnica cywilna podlega innym zasadom niż wojskowo-garnizonowa, a wojskowe przepisy i wymogi nie mają do niej zastosowania.

Oba źródła opisują samą strzelnicę w terenie. Jeśli projekt strzelnicy otwartej obejmuje budynek zaplecza, konstrukcje betonowe, utwardzony parking lub inne roboty, ich kwalifikację potwierdź w organie administracji architektoniczno-budowlanej przed rozpoczęciem prac. Osobną kwestią jest decyzja środowiskowa przy budowie strzelnicy.

Gdzie nie można zlokalizować strzelnicy otwartej?

Strzelnicy otwartej nie lokalizuje się w parkach narodowych i rezerwatach, na obszarach, gdzie zwierciadło wód gruntowych jest płycej niż 1 m, ani na terenach przeznaczonych pod określone funkcje. Według opracowania o warunkach dla strzelnicy otwartej ograniczenia te wynikają z rozporządzeń MSWiA i Ministra Środowiska oraz z ustawy o broni i amunicji.

Strzelnica otwarta nie może powstać na terenach przeznaczonych:

• pod zabudowę mieszkaniową,
• pod szpitale i domy pomocy społecznej,
• pod budynki związane ze stałym lub wielogodzinnym pobytem dzieci i młodzieży,
• na cele uzdrowiskowe,
• na cele rekreacyjno-wypoczynkowe.

Hałas ze strzelnicy nie może powodować przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku. Wymóg dotyczący wód gruntowych wiąże się z ołowiem z pocisków, który przenika do gleby i ją zanieczyszcza.

Poza przepisami liczy się praktyka: im dalej od osiedli, tym mniejszy problem z hałasem, a las wokół terenu pomaga tłumić dźwięk. Przy dużych imprezach i piknikach lepiej sprawdza się obszerny teren poza miastem, przy usługach indywidualnych ważniejszy staje się dogodny dojazd, także komunikacją publiczną.

Jak sprawdzić teren przed rozpoczęciem projektu?

Przed rysowaniem osi sprawdź przeznaczenie działki i sąsiednich terenów w dokumentach planistycznych gminy oraz głębokość wód gruntowych na działce, bo oba warunki mogą wykluczyć lokalizację niezależnie od jakości projektu. Teren może być własnością lub być dzierżawiony; przy dzierżawie opracowanie o warunkach dla strzelnicy otwartej zaleca notarialne zabezpieczenie przeznaczenia gruntu na strzelnicę.

Poradnik Pobudka.org podaje, że teren wynajęty lub posiadany przez organizację pozarządową nie rodzi obowiązku podatku gruntowego, a strzelnica może też należeć do osoby fizycznej jako obiekt niekomercyjny. Skutki podatkowe w konkretnej gminie potwierdź jednak w urzędzie, bo źródło nie opisuje szczegółów.

Jak zaprojektować kulochwyt, przechwyty i przesłony na strzelnicy otwartej?

Strzelnicę otwartą projektuje się tak, aby pocisk wystrzelony w kierunku celu z postawy dopuszczonej regulaminem nie mógł opuścić jej terenu, a każdy niecelny pocisk zatrzymał kulochwyt lub przechwyty. Pocisk, który wyleci poza strzelnicę, może zranić lub zabić osobę przebywającą poza obiektem.

Kulochwyt najprościej i najtaniej wykonać jako wał ziemny. Przechwyty zatrzymują pociski wystrzelone zgodnie z regulaminem w kierunku kulochwytu, ale niecelne; poradnik Pobudka.org jako najlepszy materiał wskazuje płyty betonowe lub warstwy starych podkładów kolejowych. Przesłony górne wskazują właściwy kierunek oddania strzału i mogą być wykonane z płyty drewnopochodnej.

Z tego wymogu wynika zależność, o której łatwo zapomnieć: projekt i regulamin muszą być spójne. Jeśli regulamin dopuszcza kilka postaw strzeleckich, układ przechwytów i przesłon musi obejmować tory pocisków z każdej z nich. Wymiary kulochwytu i przechwytów dobiera się więc do broni, amunicji i postaw, które strzelnica otwarta ma obsługiwać, oraz do ukształtowania terenu, a nie przepisuje z innego obiektu.

Jak rozplanować strefy na strzelnicy otwartej?

Podział terenu wynika z zasad wzorcowego regulaminu: broń wyjmuje się wyłącznie na stanowisku, wszystkie czynności wykonuje się z lufą skierowaną w stronę kulochwytu lub tarcz, a wchodzenie przed stanowisko wymaga zgody prowadzącego strzelanie. Osoby towarzyszące nie mogą wchodzić na stanowiska, a prowadzący wyznacza im miejsce bezpiecznego pobytu. W projekcie warto więc wydzielić:

• przedpole od linii stanowisk do kulochwytu, z przechwytami i przesłonami,
• linię stanowisk strzeleckich z miejscem dla prowadzącego strzelanie,
• strefę osób towarzyszących za linią stanowisk,
• zaplecze: parking, ławki, punkt sanitarny i drogi ewakuacji zaznaczone na planie.

Jak utrzymać kulochwyt i przechwyty po otwarciu strzelnicy?

Ponieważ ołów z pocisków zanieczyszcza glebę, plan eksploatacji strzelnicy otwartej powinien przewidywać kontrolę stanu kulochwytu i przechwytów oraz usuwanie zgromadzonych pocisków. Uszkodzony przechwyt przestaje spełniać wymóg zatrzymania każdego niecelnego pocisku, dlatego jego naprawa ma pierwszeństwo przed wznowieniem strzelań na danej osi.

Jak dobrać długość osi i liczbę stanowisk?

Długość osi dobiera się do broni i rodzaju strzelań, a szerokość do liczby stanowisk: poradnik Pobudka.org podaje typowe osie 10, 25, 50 m lub dłuższe i około 2 m szerokości na osobę. Linia 8 stanowisk zajmie więc orientacyjnie 16 m szerokości, a do tego trzeba doliczyć kulochwyt, przechwyty i zaplecze z parkingiem, ławkami czy miejscem na grill.

Jeden obiekt często łączy osie różnej długości. Na liście referencyjnej Tebbex projekty strzelnic policyjnych, głównie krytych, mają stanowiska do strzelań na 10, 15, 20 i 25 m, projekt dla Centralnego Ośrodka Szkolenia Służby Więziennej obejmuje 10 stanowisk na 25 m i 5 stanowisk na 50 m, a opinia technologiczna i atest w Kielcach dotyczyły strzelnicy z 9 stanowiskami na 50 m.

Zakres projektu i późniejszej budowy rośnie z liczbą i długością osi, bo zwiększają one potrzebną powierzchnię gruntu i długość kulochwytu. Najprostszym rozwiązaniem kulochwytu jest wał ziemny, a decyzje o transporterach tarcz, szynach i oświetleniu podjęte już na etapie koncepcji ograniczają przeróbki.

Jakie dokumenty są potrzebne do otwarcia strzelnicy otwartej?

Podstawowym dokumentem jest regulamin strzelnicy zatwierdzony decyzją wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Regulamin opracowuje właściciel lub zarządca na podstawie wzorcowego regulaminu z rozporządzenia MSWiA i może w nim określić dodatkowe warunki bezpieczeństwa. Według Pobudka.org, jeśli regulamin jest zgodny z przepisami, organ nie ma podstawy prawnej, by go nie zatwierdzić.

Do wniosku o zatwierdzenie regulaminu poradnik Pobudka.org zaleca dołączyć:

• szkic strzelnicy,
• dokument potwierdzający prawo do użytkowania terenu,
• kopię uprawnień prowadzącego strzelanie wydanych przez LOK, PZSS, PZŁ lub inny uprawniony podmiot.

Od decyzji można się odwołać do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w ciągu 14 dni od daty na decyzji. Opracowanie o warunkach dla strzelnicy otwartej radzi, by przy odmowie żądać pisemnego uzasadnienia, i wskazuje jako typową przyczynę odmowy nieznajomość przepisów przez urzędników. Według tego opracowania decyzja o zatwierdzeniu regulaminu w praktyce pełni rolę decyzji o dopuszczeniu strzelnicy do użytkowania.

Wzorcowy regulamin wymaga, by na strzelnicy w widocznym miejscu umieścić:

• regulamin strzelnicy,
• aktualny atest strzelnicy,
• plan strzelnicy z oznaczeniem stanowisk strzeleckich, punktu sanitarnego, dróg ewakuacji oraz miejsca telefonu lub innych urządzeń łączności,
• wykaz sygnałów alarmowych,
• informację o możliwości i sposobie połączenia się z najbliższym punktem pomocy medycznej.

Czy strzelnica otwarta potrzebuje atestu?

Według Pobudka.org strzelnic użytkowanych przez instytucje cywilne nie obowiązuje atest strzelnicy. Wzorcowy regulamin wymienia jednak aktualny atest wśród dokumentów wywieszanych na strzelnicy, dlatego już przy projekcie ustal z organem zatwierdzającym regulamin, czy atest będzie wymagany dla planowanego użytkownika i rodzaju broni.

Czy można dostać dofinansowanie na otwarcie strzelnicy?

Przepisy o regulaminie strzelnicy dotyczą warunków korzystania z obiektu, obchodzenia się z bronią i zachowania osób na strzelnicy, a nie finansowania, więc warunki dotacji trzeba sprawdzić w konkretnym programie. Temat omawiamy osobno: dofinansowanie na otwarcie strzelnicy.

Kto może prowadzić strzelanie na strzelnicy otwartej i jakie ma obowiązki?

Prowadzący strzelanie to osoba przeszkolona w zakresie prowadzenia strzelania oraz udzielania pomocy medycznej w jednostkach Policji, Sił Zbrojnych RP, Polskiego Związku Strzelectwa Sportowego lub Ligi Obrony Kraju; tak definiuje go rozporządzenie MSWiA z 15 marca 2000 r. Oba elementy przeszkolenia są częścią definicji. Szerzej piszemy o tym, czy na strzelnicy musi być prowadzący strzelanie.

Według wzorcowego regulaminu prowadzący strzelanie:

• odpowiada za bezpieczeństwo użytkowników strzelnicy i osób im towarzyszących,
• wyznacza stanowiska strzeleckie, a osobom towarzyszącym miejsce bezpiecznego pobytu,
• prowadzi książkę rejestru pobytu z imieniem i nazwiskiem strzelającego, rodzajem i kalibrem broni, właścicielem broni, godziną przyjścia i wyjścia, numerem pozwolenia na broń i organem, który je wydał (dotyczy posiadaczy pozwolenia), oraz podpisanym oświadczeniem o zapoznaniu się z regulaminem,
• wydaje komendy: strzelanie zaczyna się wyłącznie na jego komendę, a po zakończeniu broń rozładowuje się i przedstawia mu do kontroli.

Na strzelnicy zabronione jest spożywanie alkoholu, używanie środków odurzających i przebywanie pod ich wpływem, a także używanie cudzej broni bez zgody jej użytkownika. Po komendzie STOP wszyscy bezzwłocznie przerywają strzelanie, a osobę naruszającą regulamin usuwa się ze strzelnicy. Za szkody i wypadki odpowiada, na zasadach z odrębnych przepisów, właściciel lub zarządca strzelnicy, prowadzący strzelanie albo korzystający ze strzelnicy.

Jakie przepisy dotyczą projektu strzelnicy otwartej?

Projekt strzelnicy otwartej opiera się na dwóch rozporządzeniach z 2000 r. wydanych w związku z ustawą o broni i amunicji. Poradniki wskazują następujące akty:

• ustawa z 21 maja 1999 r. o broni i amunicji, art. 46 ust. 3, na podstawie którego wydano wzorcowy regulamin,
• rozporządzenie MSWiA z 15 marca 2000 r. w sprawie wzorcowego regulaminu strzelnic (Dz. U. Nr 18, poz. 234), które weszło w życie 20 marca 2000 r.,
• rozporządzenie Ministra Środowiska z 4 kwietnia 2000 r. w sprawie wymagań w zakresie ochrony środowiska dotyczących budowy i użytkowania strzelnic.

Rozporządzenie MSWiA było zmieniane już w czerwcu 2000 r., a poradniki powołują się na akty z późniejszymi zmianami. Przed złożeniem wniosku sprawdź więc aktualny tekst jednolity obu rozporządzeń.

Najczęstsze błędy w projekcie strzelnicy otwartej

Większość problemów z projektem strzelnicy otwartej wynika z lokalizacji i z braku spójności między rysunkiem a regulaminem. Najczęściej spotykane błędy to:

• wybór działki bez sprawdzenia przeznaczenia sąsiednich terenów i głębokości wód gruntowych,
• kulochwyt bez przechwytów, przez co niecelny pocisk może opuścić teren,
• regulamin dopuszczający postawy strzeleckie, których tory nie obejmuje układ przechwytów i przesłon,
• brak na planie punktu sanitarnego, dróg ewakuacji lub miejsca łączności,
• dzierżawa bez zabezpieczenia przeznaczenia gruntu na strzelnicę,
• stosowanie do strzelnicy cywilnej wymogów wojskowych, które jej nie dotyczą,
• odkładanie decyzji o transporterach tarcz, zasilaniu i oświetleniu na koniec projektu.

Projekt strzelnicy otwartej krok po kroku

1. Określ, jakie strzelania i jaka broń będą na obiekcie, a z tego liczbę i długość osi.
2. Wybierz teren poza strefami zakazanymi, sprawdź wody gruntowe i ryzyko przekroczenia norm hałasu.
3. Zabezpiecz prawo do gruntu: własność lub dzierżawa z zapisanym przeznaczeniem na strzelnicę.
4. Narysuj układ: stanowiska, przedpole, kulochwyt, przechwyty, przesłony górne, strefę osób towarzyszących i zaplecze.
5. Zaplanuj urządzenia: transportery tarcz, szyny, zasilanie, sterownię i oświetlenie.
6. Opracuj regulamin na podstawie wzorcowego, spójny z postawami i bronią przyjętymi w projekcie.
7. Złóż wniosek do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta ze szkicem, dokumentem prawa do terenu i uprawnieniami prowadzącego strzelanie.
8. Przygotuj plan strzelnicy i pozostałe dokumenty do wywieszenia, a roboty prowadź według projektu; ich przebieg opisujemy w tekście o budowie strzelnicy otwartej.