Projekt strzelnicy krytej: przepisy, układ i dokumentacja

Projekt strzelnicy krytej musi opisać halę strzelań ze ścianami, stropem i podłogą zabezpieczonymi przed przebiciem pociskiem i przed rykoszetami, strefę celów ze stałymi stanowiskami strzeleckimi oraz zaplecze techniczne z punktem pierwszej pomocy, punktem amunicyjnym i ustępami. Dla strzelnic Policji, Straży Granicznej i Służby Ochrony Państwa wymagania te określa rozporządzenie MSWiA z 31 marca 2022 r., a w zrealizowanych projektach krytych strzelnic kulowych 25 m najczęściej pojawiają się 3-5 stanowiska z celami na 10, 15, 20 i 25 m. Poradnik jest dla inwestorów i zarządców, którzy przygotowują koncepcję strzelnicy krytej albo zlecają jej projekt i chcą wiedzieć, jakie decyzje podjąć przed rysowaniem rzutu.

• Co obejmuje projekt strzelnicy krytej?
• Jakie przepisy dotyczą projektu strzelnicy krytej?
• Od jakich decyzji zaczyna się projekt strzelnicy krytej?
• Z czego budować ściany i strop strzelnicy krytej?
• Jak zaplanować wentylację, oświetlenie i akustykę hali strzelań?
• Jakie wyposażenie technologiczne uwzględnić w projekcie strzelnicy krytej?
• Jaka dokumentacja powstaje w projekcie strzelnicy krytej?
• Co wpływa na koszt projektu i budowy strzelnicy krytej?
• Jakie błędy najczęściej pojawiają się w projekcie strzelnicy krytej?
• Lista kontrolna przed zleceniem projektu strzelnicy krytej

Co obejmuje projekt strzelnicy krytej?

Projekt strzelnicy krytej obejmuje dwie części obiektu: halę strzelań, zamkniętą stropem, ścianami i podłogą odpornymi na przebicie i rykoszety, oraz zaplecze techniczne do obsługi szkolenia. Taki podział przyjmuje definicja strzelnicy krytej z rozporządzenia dla służb, przedstawiona w omówieniu przepisów o strzelnicach krytych i odkrytych. Strzelnica kryta to w tym ujęciu obiekt budowlany lub jego część, przeznaczony wraz z infrastrukturą techniczną do szkolenia strzeleckiego z broni palnej.

Oprócz części wymaganych przepisami projekty strzelnic krytych często obejmują sterownię, pomieszczenia symulatorów i trenażerów, zaplecze biurowe, a nawet garaże. Te elementy opisują dalsze sekcje.

Jakie przepisy dotyczą projektu strzelnicy krytej?

Dla strzelnic krytych Policji, Straży Granicznej i Służby Ochrony Państwa obowiązuje rozporządzenie MSWiA z 31 marca 2022 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać strzelnice kryte tych formacji oraz ich usytuowanie (Dz.U. z 2022 r. poz. 848), w mocy od 5 maja 2022 r. Jest to akt wykonawczy do ustawy Prawo budowlane. Reguluje m.in. ściany i stropy, wysokość pomieszczeń hali strzelań, system wentylacji i klimatyzacji oraz oświetlenie.

W sprawie usytuowania na działce rozporządzenie odsyła do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. o warunkach technicznych dla budynków (Dz.U. z 2019 r. poz. 1065 ze zm.). Strzelnice odkryte tych samych formacji mają osobny akt (Dz.U. z 2022 r. poz. 919, w mocy od 13 maja 2022 r.), z podziałem na strefę strzelań, zaplecze, strefę ochronną i system jej obserwacji. Różnice między obiektami opisujemy w tekście o projekcie strzelnicy otwartej.

Rozporządzenie wymienia tylko Policję, Straż Graniczną i SOP. Przy strzelnicy krytej klubowej, szkolnej lub komercyjnej zakres wymagań trzeba ustalić z projektantem na etapie koncepcji. Lista zagadnień z rozporządzenia (ściany, strop, podłoga, wysokość hali, wentylacja, oświetlenie, zaplecze) może posłużyć jako punkt wyjścia, ale nie zastępuje ustaleń dla konkretnego obiektu.

Od jakich decyzji zaczyna się projekt strzelnicy krytej?

Projekt strzelnicy krytej zaczyna się od programu obiektu: długości osi, liczby stanowisk, rodzaju broni i technologii wyposażenia. Przestrzeń i urządzenia planuje się razem już w koncepcji: długość osi, prowadzenie szyn transporterów tarcz, zasilanie, sterownię i oświetlenie scenariuszowe, jak opisują wytyczne producenta wyposażenia dla projektantów. Im później zapada decyzja o technologii, tym więcej kompromisów w układzie hali.

Rodzaj broni i najsilniejsza amunicja dopuszczona w regulaminie wyznaczają wymagania dla ścian, stropu i przegród, bo hala ma zatrzymać każdy pocisk, który może w niej paść. Jeśli planujesz broń długą, uwzględnij ją od początku, a nie jako późniejsze rozszerzenie. Zmiana dopuszczonego kalibru po budowie może oznaczać przebudowę przegród.

Na rzucie oddziel strefę celów, linię stałych stanowisk i zaplecze techniczne. Wejście i komunikację prowadź od strony zaplecza, za linią stanowisk: dojście od strony strefy celów oznaczałoby ruch ludzi w kierunku strzału.

Ile stanowisk ma typowa strzelnica kryta?

Typowa kryta strzelnica kulowa 25 m ma 3-5 stanowisk: w wykazie obiektów zaprojektowanych przez biuro Tebbex 22 z 28 krytych strzelnic z podaną liczbą stanowisk mieści się w tym zakresie. Prawie wszystkie z nich przewidują strzelania do celów stałych na 10, 15, 20 i 25 m, zwykle z urządzeniem obrotowym tarcz. Projekty pochodzą z lat 2003-2009 i dotyczą głównie komend Policji i oddziałów Straży Granicznej.

Z tego zestawienia wynika praktyczna reguła doboru liczby stanowisk w strzelnicy krytej:

• jeśli strzelnica obsługuje jedną jednostkę terenową (np. komendę powiatową), wybierz 3-4 stanowiska, bo tyle mają wszystkie projekty KPP w wykazie;
• jeśli szkoli więcej użytkowników (uczelnia, szkoła, klub, oddział Straży Granicznej), zaplanuj 5-6 stanowisk;
• jeśli obiekt ma być ośrodkiem szkoleniowym, często razem z halą sportową lub strzelnicą pneumatyczną, licz się z 9 stanowiskami i odpowiednio większym zapleczem.

To reguła wyprowadzona z jednego wykazu projektów, nie norma. Ostateczną liczbę stanowisk ustal na podstawie liczby osób szkolonych i harmonogramu zajęć.

Z czego budować ściany i strop strzelnicy krytej?

Ściany, strop i podłoga hali strzelań muszą zatrzymać pocisk i nie wywoływać rykoszetu, a materiał i grubość przegród dobiera projektant do najsilniejszej dopuszczonej amunicji. Przegroda, która przepuści pocisk albo odbije go w stronę stanowisk, stwarza zagrożenie dla życia osób w hali i wokół budynku. Rozważane w praktyce warianty to beton wylewany, prefabrykaty i bloki betonowe, adaptacja istniejącego budynku murowanego oraz konstrukcje stalowe z wypełnieniem.

Poniższe porównanie zestawia propozycje z dyskusji o technologii budowy strzelnicy krytej, w której inwestor planował dwie osie 25 m po 5 stanowisk. To opinie praktyków, a nie wyniki badań balistycznych.

Żaden wariant z tabeli nie jest gotowym rozwiązaniem dla strzelnicy krytej. Rodzaj i grubość przegród musi przyjąć projektant i opisać je w dokumentacji; próby strzeleckie wykonane przez inwestora nie zastępują projektu. Osobnym elementem jest kulochwyt na końcu osi, który ma inną konstrukcję niż ściany boczne.

Przykład: ile waży stalowa okładzina ścian jednej osi 25 m?

Przykład pokazuje skalę wariantu stalowego. Dane wejściowe: 1 m² stali o grubości 1 cm waży ok. 76 kg (wartość podana w dyskusji praktyków), a przykładowa oś ma długość 25 m i ściany boczne wysokości 2 m.

1. Powierzchnia jednej ściany bocznej: 25 m × 2 m = 50 m².
2. Dwie ściany jednej osi: 2 × 50 m² = 100 m².
3. Masa stali 1 cm: 100 m² × 76 kg/m² = 7 600 kg, czyli ok. 7,6 t na jedną oś.
4. Dwie osie z osobnymi ścianami: 2 × 7 600 kg = 15 200 kg; przy wspólnej ścianie środkowej (3 ściany po 50 m²): 150 m² × 76 kg/m² = 11 400 kg.

Dla własnej hali policz: masa [kg] = liczba ścian × długość [m] × wysokość [m] × grubość [cm] × 76. Rzeczywista wysokość hali wynika z projektu, więc masa rośnie proporcjonalnie do niej. Wynik nie potwierdza, że 1 cm stali wystarczy; pokazuje tylko, jakie obciążenie i logistykę oznacza taka okładzina.

Jak zaplanować wentylację, oświetlenie i akustykę hali strzelań?

Wentylację z klimatyzacją oraz oświetlenie hali strzelań rozporządzenie dla strzelnic krytych służb reguluje wprost, więc projekt musi je zawierać od koncepcji, a nie jako dodatek po rzucie. Projekt instalacji wentylacji opiera się na konkretnych danych wejściowych:

• kubaturze strefy torów;
• maksymalnej liczbie strzelców jednocześnie na stanowiskach;
• częstotliwości oddawania strzałów;
• rodzaju używanej amunicji.

Projekt instalacji powinien wykonać uprawniony projektant instalacji sanitarnych, a nie firma wykonawcza na etapie budowy. Kierunek przepływu, filtrację i wydajność omawiamy szerzej w artykule o wentylacji strzelnicy krytej. Jeśli przewidujesz pomieszczenie do czyszczenia broni, projekt instalacji powinien też określić sposób odprowadzenia ścieków z tego pomieszczenia.

Oświetlenie hali projektuj razem z wyposażeniem: przy transporterach tarcz i scenariuszach szkoleniowych oprawy, szyny i sterownia muszą się zmieścić w tej samej przestrzeni nad torami. Izolacja akustyczna zależy od lokalizacji obiektu i sąsiedztwa; rozwiązania opisujemy w tekście o wyciszeniu strzelnicy.

Jakie wyposażenie technologiczne uwzględnić w projekcie strzelnicy krytej?

W projekcie strzelnicy krytej trzeba z góry przewidzieć miejsce, zasilanie i sterowanie dla urządzeń tarczowych i szkoleniowych. W zrealizowanych projektach powtarzają się:

• urządzenia obrotowe tarcz przy celach stałych na 10, 15, 20 i 25 m;
• cele ruchome oraz stanowiska do strzelań szybkich;
• tarcze elektroniczne;
• symulatory i trenażery strzeleckie, zwykle w osobnym pomieszczeniu;
• transportery tarcz na szynach, ze stacjami dokującymi i sterowaniem ze sterowni;
• strzelnica pneumatyczna jako część większego obiektu (w jednej z adaptacji 10 stanowisk pneumatycznych obok strzelnicy kulowej 25 m).

Karty katalogowe i wytyczne techniczne urządzeń powinny trafić do dokumentacji projektowej, zanim powstanie projekt konstrukcji i instalacji. Pomieszczenie symulatora planuj w koncepcji, bo dołożenie go w gotowym budynku zwykle wymusza zmiany układu.

Jaka dokumentacja powstaje w projekcie strzelnicy krytej?

Dokumentacja strzelnicy krytej przechodzi zwykle od koncepcji technologicznej przez projekt technologiczny do projektu kompleksowego, wielobranżowego, z instalacjami elektrycznymi, sanitarnymi i automatyką. Rodzaje opracowań widać w wykazach biur specjalizujących się w strzelnicach:

Listę opinii i uzgodnień ustal przed wnioskiem o pozwolenie na budowę, bo zależy od inwestora, przeznaczenia i źródła finansowania. Przykładowo do wniosku o dofinansowanie podziemnej strzelnicy 50 m w Ożarowie wymagana była pozytywna opinia Wydziału Mechatroniki, Uzbrojenia i Lotnictwa Wojskowej Akademii Technicznej, o czym informuje zapowiedź wniosku na budowę strzelnicy w Ożarowie.

Kosztorys inwestorski warto podzielić co najmniej na trzy pakiety: roboty budowlane i konstrukcyjne, instalacje specjalistyczne (wentylacja, elektryka, niskie prądy) oraz wyposażenie balistyczne i strzeleckie. Taki podział pozwala wycenić i zlecić kulochwyt oraz urządzenia tarczowe wykonawcom, którzy się w nich specjalizują.

Czy strzelnicę krytą można urządzić w istniejącym budynku albo przebudować?

Tak: strzelnicę krytą można zaprojektować w istniejącym budynku albo przebudować istniejącą halę strzelań, ale wymaga to osobnego projektu przebudowy lub adaptacji. Przykłady to adaptacja budynku na strzelnicę kulową 25 m i pneumatyczną z salami sportowymi w Gorzowie Wielkopolskim oraz przebudowa strzelnicy krytej w Szkole Policji w Pile. Praktycy uważają adaptację budynku murowanego lub z prefabrykatów za najtańszą drogę, pod warunkiem że ściany i strop dają się dostosować do wymagań hali strzelań.

Co wpływa na koszt projektu i budowy strzelnicy krytej?

Koszt strzelnicy krytej zależy głównie od technologii przegród balistycznych, liczby i długości osi, zakresu zaplecza oraz wyposażenia, dlatego nie ma jednej uniwersalnej stawki. Na budżet najmocniej wpływają:

• technologia ścian i stropu: monolit betonowy, prefabrykaty, stal z wypełnieniem albo adaptacja istniejącego budynku;
• liczba osi i stanowisk oraz dystans (25 m albo 50 m);
• dopuszczony kaliber, który wyznacza wymagania dla przegród;
• zaplecze: punkt amunicyjny, sanitariaty, biura, garaże, sale sportowe;
• wyposażenie: transportery, tarcze elektroniczne, symulatory, sterownia;
• dodatkowe funkcje obiektu, np. ukrycie dla ludności w obiekcie podziemnym.

Dwa udokumentowane przykłady pokazują rozrzut. W dyskusji praktyków z 2020 r. wariant 2 osi 25 m wymagał ponad 500 m³ betonu; przy przyjętej tam cenie 400 zł/m³ sama mieszanka to 500 × 400 zł = 200 000 zł, bez pozostałych robót. Podziemna strzelnica 50 m w Ożarowie, planowana też jako miejsce ukrycia ludności, miała mieć 4,3 mln zł dofinansowania i 2 mln zł wkładu powiatu (razem 6,3 mln zł), a budowa całego miejsca ukrycia mogła kosztować nawet 18 mln zł. Więcej o składnikach budżetu piszemy w artykule o koszcie budowy strzelnicy krytej.

Jakie błędy najczęściej pojawiają się w projekcie strzelnicy krytej?

Najczęstsze błędy w projekcie strzelnicy krytej wynikają z decyzji podjętych za późno albo tylko na podstawie ceny. Czego unikać:

• wyboru technologii ścian wyłącznie po koszcie, bez obliczeń i opisu w projekcie;
• palnych wypełnień przegród, np. granulatu z opon;
• traktowania zwykłej hali magazynowej jak gotowej strzelnicy bez oceny ścian i stropu;
• dobierania transporterów, tarcz i oświetlenia po zakończeniu projektu budowlanego;
• pominięcia pomieszczeń zaplecza wymaganych dla strzelnic służb: punktu pierwszej pomocy, punktu amunicyjnego, ustępów;
• zostawienia opinii i uzgodnień na koniec, gdy uwagi mogą wymusić zmianę układu.

Lista kontrolna przed zleceniem projektu strzelnicy krytej

1. Określ użytkowników i przeznaczenie: służby, klub, szkoła, obiekt komercyjny.
2. Ustal dystans osi (25 m lub 50 m) i liczbę stanowisk na podstawie liczby szkolonych.
3. Zapisz najsilniejszą amunicję, która będzie dopuszczona.
4. Zdecyduj: nowy budynek czy adaptacja istniejącego.
5. Wybierz technologię wyposażenia i zbierz karty katalogowe urządzeń.
6. Sprawdź, które wymagania rozporządzenia z 2022 r. obowiązują obiekt lub zostaną przyjęte jako punkt odniesienia.
7. Przygotuj dane do projektu wentylacji: kubaturę, obsadę, intensywność strzelań, rodzaj amunicji.
8. Ustal listę opinii i uzgodnień oraz wymagania programu dofinansowania, jeśli z niego korzystasz.
9. Zamów kosztorys w podziale na roboty budowlane, instalacje i wyposażenie balistyczne.