Wyposażenie strzelnicy: kulochwyty, tarcze, osłony i normy

Co jest potrzebne na strzelnicy?

Na strzelnicy potrzebne są cztery grupy wyposażenia: zabezpieczenia balistyczne, urządzenia tarczowe, infrastruktura stanowisk i dokumentacja prowadzenia zajęć. Bez zabezpieczeń balistycznych obiekt nie jest bezpieczny, a bez dokumentacji zajęcia nie są prowadzone zgodnie z regulaminem.

Poniższa tabela porządkuje wyposażenie strzelnicy według zadania, jakie dany element wykonuje. Nazwy urządzeń pochodzą z ofert polskich producentów i z opisów zrealizowanych obiektów omówionych w dalszych sekcjach.

Jakie kulochwyty i osłony balistyczne wybrać na strzelnicę?

Kulochwyt dobiera się do kalibrów, które będą używane na obiekcie, i ustawia w osi każdego stanowiska. W realizacjach spotyka się trzy konstrukcje: kulochwyty stalowo-listwowe, lamelowe oraz z granulatu gumowego, które montowano między innymi w Fabryce Broni „Łucznik” w Radomiu.

W kulochwycie gumowym pocisk wytraca energię w warstwie granulatu. O skuteczności decydują kaliber, gęstość granulatu i geometria bryły, dlatego zakres kalibrów, dla którego element jest przebadany, odczytuj z dokumentu producenta, a nie z opisu handlowego. Cięższe bloki balistyczne ustawia się prostopadle do osi strzału, najczęściej w narożnikach pomieszczenia, a dzięki modułowej budowie można je przestawiać w inne konfiguracje.

Okładziny osi strzeleckiej i kulochwytów mają eliminować rykoszety oraz zmiany toru lotu pocisku. Producenci deklarują też ich odporność na warunki atmosferyczne, dzięki czemu te same wyroby stosuje się na strzelnicach krytych, otwartych i kontenerowych (opis nawierzchni ELS Poland dla strzelnic).

Przy ścianach antyrykoszetowych rozróżnia się trzy grupy materiałów:

• guma SBR: rozwiązanie podstawowe, stosowane głównie na strzelnicach krytych, pneumatycznych i do treningu z broni krótkiej;
• guma EPDM: wybierana na obiekty otwarte, gdzie materiał pracuje na mrozie i w pełnym słońcu;
• kompozyty poliuretanowo-gumowe: systemy modułowe na ściany mobilne, przesłony i obiekty taktyczne oraz do treningu z karabinu.

Grubość, klasę odporności i dopuszczalne kalibry każdego arkusza sprawdzaj w dokumentach producenta. Arkusze gumy wyglądają podobnie niezależnie od parametrów, a pomyłka w doborze może skończyć się przebiciem lub rykoszetem, który zagraża zdrowiu i życiu osób na strzelnicy.

Podłoga, okładziny i akustyka strzelnicy krytej

Strzelnica kryta wymaga okładzin, które jednocześnie chronią przed rykoszetem i tłumią hałas. Wykonawcy wykańczają takie obiekty okładzinami zabezpieczającymi przed hałasem i rykoszetami oraz montują w nich każdy typ urządzeń, od tradycyjnych po elektroniczne (zakres usług tebbex przy budowie strzelnic).

Podłoga na strzelnicy ma trzy zadania: zapobiegać poślizgowi, przenosić ciężar stanowisk i wyposażenia oraz nie hałasować przy każdym kroku. Olej, smar i łuski są tu codziennością, więc nawierzchnia musi zachować przyczepność także zabrudzona i świeżo umyta. Najczęściej stosuje się płyty gumowe łączone na zatrzask w układzie puzzli, które łatwo wymienić miejscowo.

Płyty akustyczne na ścianach i suficie skracają pogłos, dzięki czemu komendy prowadzącego są czytelne, a uczestnicy mniej męczą słuch. Hala bez wytłumienia to jeden z najczęstszych błędów inwestorów, opisany szerzej w tekście o tym, jak przeprowadzić wyciszenie strzelnicy. Osobnym elementem projektu jest wymiana powietrza i filtracja zanieczyszczeń, które omawia artykuł o tym, jak działa wentylacja strzelnicy krytej.

Transportery tarcz, obrotniki i cele na strzelnicę

Transporter tarcz przesuwa cel na zadaną odległość, a obrotnik lub podnośnik pokazuje go i chowa w określonym czasie. Na strzelnicach kulowych stosuje się transportery w wersji linowej i szynowej, sterowane ręcznie albo bezprzewodowo.

Obrotniki typu „Wróg - Przyjaciel” służą do strzelań sytuacyjnych: strzelec musi rozpoznać cel, zanim odda strzał. W opisanych niżej policyjnych realizacjach liczba obrotników była równa liczbie stanowisk albo większa od niej o 1-2, na przykład 5 obrotników przy 4 stanowiskach albo 12 obrotniko-podnośników przy 10 stanowiskach.

Nowsze systemy łączą tarczociągi, cele reaktywne, oświetlenie scenariuszowe i nagłośnienie w jedną całość sterowaną z aplikacji na tablecie. Producent RangeTech podaje dla swoich urządzeń osie od 5 m, standardowo do 500 m, montaż na szynach panelowych bez spawania, w całości albo etapami, oraz gwarancję do 7 lat (opis systemu RangeTech). Etapowy montaż ma znaczenie przy modernizacji istniejącego obiektu, który nie może stać zamknięty przez długi czas.

Elektroniczne tarcze i symulatory strzeleckie

Tarcze elektroniczne odczytują trafienie bez podchodzenia do celu, a symulatory interakcyjne wyświetlają na ekranie animowane sytuacje, do których można strzelać także z broni ostrej. W ofercie wyposażenia strzelnic występują również celowniki laserowe rejestrujące drgania broni, przydatne do analizy techniki. W policyjnych strzelnicach krytych montowano systemy interaktywne z ekranami o szerokości 250 cm i 350 cm.

Stanowiska strzeleckie, oświetlenie i sterowanie

Stanowisko strzeleckie to wydzielone miejsce strzelca z przesłonami bocznymi, stolikiem i dostępem do sterowania tarczą. Przesłony stanowiskowe, także siatkowe i przestawne, oddzielają sąsiednich strzelców i ograniczają ryzyko oddania strzału poza własną oś.

Na stanowiskach i przy wejściu na strzelnicę spotyka się też skrzynki bezpieczeństwa oraz bramki elektroniczne. Oświetlenie i nagłośnienie projektuje się razem z osią strzelecką, bo w nowoczesnych systemach są sterowane z tego samego panelu co tarcze. W policyjnych obiektach sterowanie odbywa się z komputera dotykowego i pilotów, a część strzelnic ma dodatkowo monitoring.

Wyposażenie strzelnicy taktycznej: panele CQB, przesłony i shooting house

Strzelnica taktyczna wymaga paneli CQB, przesłon modułowych, ukryć i zabudowy typu shooting house, bo trening odbywa się w scenariuszach miejskich, a nie na pustej osi. Klasyczne kulochwyty i ściany antyrykoszetowe są tu tylko tłem.

Panele treningowe montuje się na stalowych stelażach z uchwytami transportowymi i punktami kotwiczenia, tak aby można je było przestawiać. Shooting house to zamknięta konstrukcja modułowa stawiana wewnątrz hali: ma ściany, podłogę, sufit, drzwi, otwory strzeleckie i wymienne wnętrza. Raz zbudowana pozwala odtwarzać mieszkanie, klatkę schodową, magazyn albo pokój hotelowy i zmieniać układ zgodnie z programem szkolenia.

Do systemu taktycznego należą też:

• balistyczne słupki i donice,
• osłony indywidualne,
• mobilne ścianki działowe,
• drzwi przesuwne i obrotowe,
• makiety pojazdów do ćwiczeń strzelania zza samochodu.

Jakie wymogi musi spełniać strzelnica?

Strzelnica musi mieć kulochwyty i osłony dobrane do używanych kalibrów, regulamin oraz prowadzącego strzelanie, który dokumentuje każde zajęcia. Szczegółowe parametry obiektu wynikają z projektu i przepisów właściwych dla jego przeznaczenia, a inwestor podlega także prawu budowlanemu.

Przy elementach balistycznych liczą się dokumenty. Producent WOMASZ deklaruje zgodność wyrobów z dyrektywami europejskimi i normami zharmonizowanymi, oznakowanie CE oraz certyfikaty Wojskowego Instytutu Technicznego Uzbrojenia na produkcję kulochwytów i urządzeń strzeleckich (informacje o firmie WOMASZ). Taki zakres dokumentów warto traktować jako punkt odniesienia przy porównywaniu ofert.

Wzorcowy regulamin strzelnic nakłada na prowadzącego obowiązek prowadzenia książki rejestru pobytu. Wpis obejmuje imię i nazwisko korzystającego, numer pozwolenia na broń z nazwą organu, który je wydał (albo adres osoby bez pozwolenia), oraz podpisane oświadczenie o zapoznaniu się z regulaminem i przepisami bezpieczeństwa (omówienie książki rejestru pobytu na strzelnicy). Brak książki lub niepełne wpisy oznaczają, że zajęć nie prowadzono regulaminowo. Wymagania techniczne dla obiektów sportowych opisuje osobno artykuł o tym, jakie są warunki techniczne dla strzelnicy sportowej.

Jak długa musi być oś strzelecka?

Nie ma jednej długości osi dla każdej strzelnicy z bronią krótką: wynika ona z projektu, programu strzelań i regulaminu obiektu. Często powtarzana reguła, że broń centralnego zapalenia wymaga minimum 25 m, nie zgadza się z praktyką. Wykonawcy wyposażali policyjne strzelnice kryte z osiami 15 m i 20 m, a systemy tarczowe projektuje się już od osi 5 m.

Zestawienie niżej porządkuje wybrane obiekty z listy referencyjnej obiektów tebbex według długości osi. Pokazuje, jak skala obiektu przekłada się na wyposażenie.

Jak dobrać wyposażenie do typu strzelnicy?

Wyposażenie strzelnicy dobiera się od typu obiektu i używanej broni, a dopiero potem od konkretnych urządzeń. Poniższe reguły porządkują ten wybór:

• Jeśli budujesz strzelnicę krytą do broni krótkiej, zacznij od kulochwytów, okładzin ścian, stropu i podłogi, przesłon stanowiskowych i akustyki, a transportery i obrotniki dobierz do liczby stanowisk.
• Jeśli obiekt ma służyć szkoleniu służb, dodaj obrotniki „Wróg - Przyjaciel”, sterowanie centralne i rozważ symulator interakcyjny.
• Jeśli to strzelnica otwarta myśliwska lub śrutowa, potrzebujesz maszyn do rzutków i stanowisk do konkurencji myśliwskich, a materiały okładzin muszą mieć deklarowaną odporność na warunki atmosferyczne.
• Jeśli prowadzisz trening taktyczny, wybierz system modułowy: panele, przesłony, ukrycia i shooting house, które można przestawiać.
• Jeśli obiekt ma być mobilny, czyli kontenerowy, wybieraj wyroby, które producent dopuszcza do strzelnic kontenerowych.
• Jeśli modernizujesz działający obiekt, szukaj systemów montowanych etapami, bez spawania.

Na tymczasowej strzelnicy odkrytej trzeba przyjąć, że każdy ustawiony element z czasem zostanie zniszczony. Użytkownicy odradzają stojaki z rur PCV, które pękają, stają się kruche i sprawiają kłopot przy utylizacji, a zamiast nich polecają drewniane kantówki z tartaku (dyskusja o przenośnym wyposażeniu strzelnicy odkrytej).

Najczęstsze błędy przy urządzaniu strzelnicy

Najwięcej problemów powodują elementy balistyczne bez dokumentów, brak akustyki i oś dobrana bez analizy programu strzelań. Poniżej błędy, które najczęściej wychodzą dopiero po uruchomieniu obiektu:

• Ściany i kulochwyty bez certyfikatu: guma kupiona jako „balistyczna” bez dokumentu klasyfikacyjnego nie daje pewności, jakie kalibry zatrzyma.
• Oś dobrana z ogólnej reguły zamiast z projektu: za krótka ogranicza program strzelań, za długa podnosi koszt bez potrzeby.
• Hala bez tłumienia: gołe ściany i sufit sprawiają, że komendy giną w pogłosie, a uczestnicy szybko się męczą.
• Materiały wewnętrzne użyte na zewnątrz: okładzina bez deklarowanej odporności na mróz i UV traci parametry na strzelnicy otwartej.
• Brak książki rejestru pobytu lub rubryk niezgodnych z regulaminem strzelnicy.
• Brak planu serwisu: kulochwyty, okładziny i cele zużywają się, a producenci urządzeń oferują serwis strzelnic, który trzeba uwzględnić w planie utrzymania obiektu.

Co kupić dla fana strzelania?

Dla osoby, która strzela na strzelnicy, praktycznym prezentem jest wyposażenie strzelca dopasowane do jej broni i rodzaju treningu. W tej grupie mieszczą się kabury i platformy do nich, zbijaki treningowe do ćwiczeń na sucho, stojaki i statywy do przystrzeliwania, worki i poduchy strzeleckie oraz maty do strzelania w pozycji leżącej.

Przed zakupem sprawdź kompatybilność: kabura musi pasować do konkretnego modelu broni, zbijak do kalibru, a platforma do systemu mocowania (przewodnik po akcesoriach strzeleckich Lentus). Ćwiczenia na sucho wykonuje się tylko w miejscu do tego przeznaczonym, po sprawdzeniu, że broń jest rozładowana i nie ma w niej ostrej amunicji.

Lista kontrolna przed zapytaniem o wyposażenie strzelnicy

Przed rozmową z dostawcą wyposażenia strzelnicy odpowiedz na poniższe pytania. Dzięki nim oferty będą porównywalne, a dostawca dobierze urządzenia do obiektu, a nie odwrotnie.

1. Czy obiekt będzie kryty, otwarty czy kontenerowy?
2. Jakie kalibry i rodzaje broni będą używane: pneumatyczna, kulowa, śrutowa?
3. Ile osób będzie strzelać jednocześnie i ile stanowisk potrzebujesz?
4. Jaka długość osi wynika z programu strzelań?
5. Jakie wymagania akustyczne wynikają z sąsiedztwa?
6. Czy elementy mają być stałe, czy modułowe i przestawne?
7. Jaką powierzchnią i wysokością pomieszczenia dysponujesz?
8. Jaki masz budżet i czy możliwy jest montaż etapami?
9. W jakim terminie obiekt ma być gotowy?
10. Jakie certyfikaty i odbiory są wymagane dla obiektu?

Od dostawcy żądaj na piśmie dopuszczalnych kalibrów, klasy odporności, certyfikatów i warunków gwarancji. Czynniki, od których zależy cena całego obiektu, opisuje artykuł o tym, jaki jest koszt budowy strzelnicy krytej.