Jak wymienić końcówkę w wkrętarce i nie zarysować uchwytu

Zacięty bit potrafi rozwalić rytm nawet wprawionemu majsterkowiczowi, a kompletnie nowy uchwyt potrafi zaskoczyć opornym mechanizmem. Wymiana końcówki w wkrętarce w większości przypadków zajmuje mniej niż dziesięć sekund, ale gdy zaczyna stawiać opór, frustruje, bo nikt nie lubi, kiedy proste narzędzie nagle przestaje być proste. Za chwilę zobaczysz dokładnie, jak radzić sobie z obydwoma wariantami mocowania, jak dobrać bit do konkretnej łba wkrętu i co robić, gdy końcówka siedzi tak ciasno, że nie chce ustąpić nawet przy mocnym szarpnięciu.

• Wymiana bitu w uchwycie magnetycznym i szybkozaciskowym
• Zacięta końcówka w wkrętarce co zrobić
• Dobór odpowiedniej końcówki do rodzaju wkrętu

Wymiana bitu w uchwycie magnetycznym i szybkozaciskowym

Wkrętarki akumulatorowe i sieciowe stosują dziś głównie dwa systemy trzymania końcówek: uchwyt magnetyczny na trzpień sześciokątny 1/4 cala (6,35 mm) oraz uchwyt szybkozaciskowy z pierścieniem ryglującym. Pierwszy z nich trzyma bit wyłącznie siłą pola magnetycznego, drugi natomiast zwiera szczęki wokoło trzpienia za pośrednictwem sprężyny i pierścienia.

W uchwycie magnetycznym wystarczy pociągnąć końcówkę wzdłuż osi, lekko ją obracając, żeby oderwać ją od magnesu. Trzeba przy tym trzymać sam wkrętak, a nie wrzeciono, bo inaczej obracasz cały mechanizm. Nowy bit wsadzany jest do oporu, aż wyraźne kliknięcie i opór sygnalizują pełne osadzenie. Magnes neodymowy w uchwycie generuje siłę trzymania rzędu 5-8 N, co wystarcza do przenoszenia momentu obrotowego do około 10 Nm bez ześlizgnięcia.

Uchwyt szybkozaciskowy wymaga przesunięcia pierścienia w kierunku wskazanym przez strzałkę na obudowie, najczęściej do przodu, czyli w stronę wrzeciona. Po odsłonięciu szczęk stary bit wysuwa się sam pod wpływem lekko naciśniętego sprężynka. Wkładając nowy, wsadzamy go do oporu i zwalniamy pierścień, który powróci do pozycji wyjściowej, dociskając szczęki do trzpienia. Standardowy skok pierścienia to 8-10 mm.

Czasem po silnym wkręceniu bit „zapiecze się" w szczękach na skutek mikroskopijnych odkształceń plastycznych powstałych pod wpływem momentu obrotowego. Wtedy zwykłe pociągnięcie nie wystarcza i trzeba działać mocniej, ale najpierw odłącz akumulator lub wyciągnij wtyczkę z gniazdka. To zasada bezwzględna w każdej sytuacji, gdy wkrętarka może zareagować na przypadkowe naciśnięcie spustu.

Przy wymianie końcówki w wkrętarce zwróć uwagę na stan trzpienia bitu. Zabrudzone smarem, zagięte lub pokryte drobinami metalu końce znacznie gorzej trzymają się w uchwycie. Wystarczy przetrzeć trzpień suchą ściereczką lub kawałkiem ręcznika papierowego. Jeśli zauważysz rdzę, lepiej wymienić bit, bo skorodowany trzpień nie zapewnia pewnego kontaktu z magnesem i może wypaść przy pierwszym mocniejszym wkręceniu.

Zacięta końcówka w wkrętarce co zrobić

Najczęstsza przyczyna oporu to zbyt długie używanie tej samej końcówki, która pod wpływem momentu obrotowego delikatnie rozwierciła się i teraz klinuje w szczękach. Gdy pociąganie ręką nie pomaga, pierwszą metodą jest użycie szczypiec płaskich. Chwyć nimi trzpień bitu tuż przy uchwycie i pociągnij wzdłuż osi, lekko obracając w jedną i drugą stronę. Siła szczypiec powinna przekraczać 50 N, żeby pokonać tarcie i lekkie zagięcie trzpienia.

Jeśli szczypce nie dają rady, możesz posłużyć się starą końcówką z lekko naciętym rowkiem na końcu trzpienia. Wsuwasz ją obok zaciętego bitu i dźwigniujesz delikatnie w bok. Mechanizm jest prosty: klin wbity obok zablokowanego trzpienia zmienia rozkład sił i pozwala na wyciągnięcie bitu przy minimalnym wysiłku. Działa to jak śrubokręt przy odkręcaniu zapieczonych śrub.

Kolejna metoda to ogrzewanie. Ciepło rozszerza metal, ale robi to nierównomiernie, bo uchwyt wykonany jest ze stali o innej twardości niż trzpień bitu. Wystarczy podgrzać sam koniec bitu suszarką do włosów przez 30-40 sekund, a potem spróbować wyciągnięcia. Różnica temperatur kilkunastu stopni wystarczy, żeby luz wrócił. Nie stosuj otwartego ognia, bo rozgrzejesz też łożyska wrzeciona i uszkodzisz smar wewnątrz przekładni.

W skrajnych przypadkach, gdy bit urwał się i tkwi we fragmencie szczęk, pomaga wiertło ręczne o średnicy 2 mm. Nawiercasz oś zaciętego kawałka i wyciągasz go małym śrubokrętem precyzyjnym. Taka sytuacja zdarza się rzadko, najczęściej przy tanich bitach z miękkiej stali S2, które pękają przy przeciążeniu.

Profesjonalna rada: jeśli bit zacina się regularnie w tej samej wkrętarce, problem może leżeć w rozciągniętej sprężynie uchwytu szybkozaciskowego. Sprężyna po kilkuset cyklach traci napięcie i zamiast delikatnie dociskać szczęki, pozwala im na większy luz. Wtedy sama wymiana bitu nie pomoże i konieczna jest wymiana całego uchwytu, co w przypadku popularnych modeli kosztuje 40-70 zł.

Dobór odpowiedniej końcówki do rodzaju wkrętu

Wkręt obsadzony w końcówce to nacięcie (profil) główki, które trzeba dokładnie dopasować. Najpopularniejsze profile to PH (Phillips), PZ (Pozidriv), Torx (gwiazda), Torx z zabezpieczeniem (TR), płaski (SL) oraz sześciokątny imbusowy (HEX). Każdy z nich ma swój zakres rozmiarów i swoje ograniczenia momentowe.

PH2 to chyba najczęściej używany bit na świecie, pasujący do 90% wkrętów montażowych 3,5-4,5 mm. Ale przy dłuższej pracy z twardym drewnem PH2 zaczyna wyślizgiwać się z nacięcia, bo jego geometria powoduje rozpieranie ścianek gniazda. Dlatego profesjonaliści wolą PZ2, który ma dodatkowe nacięcia poprzeczne i nie rozpycha gniazda, tylko pewnie w nie wchodzi. Różnica w trzymaniu przy momencie 5 Nm to nawet 30% na korzyść PZ2.

Torx (oznaczany jako Tx lub T) oferuje jeszcze lepsze przenoszenie momentu. Końcówka Tx20 obsługuje wkręty M5-M6, Tx25 wkręty M6-M8, a Tx30 większe konstrukcje drewniane. Moment obrotowy, przy którym Torx zaczyna niszczyć nacięcie wkrętu, jest o około 40% wyższy niż dla PH tej samej wielkości. To dlatego wkrętarki udarowe praktycznie zawsze pracują z bitami Torx.

Nie używaj bitów płaskich (SL) do nowoczesnych wkrętów. Profil płaski dziś to już raczej ciekawostka muzealna, bo przy 4 Nm wypada z nacięcia i niszczy główkę. Jeśli musisz wkręcić coś z nacięciem płaskim, dobieraj bit dokładnie do szerokości szczeliny, bo za szeroki nie wejdzie, a za wąski wykręci się przy pierwszym obrocie.

Przy wkrętach z zabezpieczeniem (Torx Security, Pentalobe w elektronice) zwykły bit nie wystarczy. Profil ma dodatkowy kołek w centrum, który blokuje użycie standardowych końcówek. Bit zabezpieczający posiada odpowiedni otwór. Próba wkręcania zwykłym Torx kończy się natychmiastowym zniszczeniem główki, bo moment przenoszony jest tylko punktowo.

Długość bitu też ma znaczenie. Krótsze (25 mm) są sztywniejsze i lepiej przenoszą moment, więc sprawdzają się przy mocnym wkręcaniu. Dłuższe (50 mm i więcej) są elastyczne i potrzebne tam, gdzie główka wkrętu jest głęboko wpuszczona. Ale bit 50 mm przy momencie powyżej 10 Nm zaczyna się skręcać, co prowadzi do wyślizgu i uszkodzenia główki wkrętu. Zawsze wybieraj najkrótszy bit, jaki się da w danej sytuacji.

Końcówki powlekane tytanem albo azotkiem tytanu (kolor złoty lub fioletowy) są twardsze i bardziej odporne na ścieranie. W praktyce wytrzymują trzykrotnie więcej cykli niż bity ze stali S2 bez powłoki. Różnica w cenie to około 30-50%, więc przy intensywnej pracy powlekane bity zwracają się w ciągu kilku dni.

Magnesowanie bitów przy pomocy magnetyzera ręcznego to praktyka stosowana przy montażu nad głową. Bit trzyma wkręt sam, więc nie musisz go przytrzymywać palcami. Magnes neodymowy wewnątrz uchwytu wkrętarki też spełnia tę rolę, ale po kilku miesiącach traci siłę i warto go wymienić lub dokupić magnetyzer.

Kiedy nie warto wymieniać bitu, tylko wymienić całą końcówkę? Gdy widzisz wyraźne starcie profilu, końcówka jest wygięta lub rdzewieje. Krzywe bity psują gniazda wkrętów, a zardzewiałe nie trzymają się w uchwycie. Taniej wymienić jeden bit za kilkanaście złotych niż psuć główki wkrętów za kilkaset.